Người nước ngoài tới Nga thường bị ấn tượng đầu tiên là người ta không cười. Nhưng đó không phải sự lạnh nhạt mà là một quy ước khác: ở Nga, nụ cười với người lạ được coi là thiếu chân thành, và nụ cười dành cho người mình thật sự quý.
- Không cười với người lạ là quy ước, không phải lạnh nhạt
- Người Nga nói thẳng, và điều đó không mang ý xúc phạm
- Khi đã thân thì mức độ chân thành và giúp đỡ rất cao
- Nói đúng ngữ pháp mà sai văn hoá vẫn gây khó xử
Những điều nên tránh
Nên tránh cười xã giao liên tục với người lạ vì bị coi là giả tạo. Tránh từ chối lời mời ăn uống khi được mời tới nhà, vì đó là biểu hiện quan trọng của lòng hiếu khách. Tránh khen quá mức, vì người Nga coi lời khen dồn dập là thiếu chân thành. Nhóm này quan trọng vì chúng không phải lỗi ngôn ngữ nên không ai sửa cho bạn, và người ta chỉ giữ ấn tượng chứ không nói ra.
Chủ đề trò chuyện an toàn
Chủ đề an toàn gồm văn học, âm nhạc, thể thao, thời tiết và du lịch. Người Nga tự hào về văn học và âm nhạc cổ điển của mình và sẵn lòng bàn sâu. Thời tiết là chủ đề thường trực vì mùa đông chi phối sinh hoạt. Nên tránh các chủ đề chính trị nhạy cảm với người mới quen. Biết chủ đề nào an toàn giúp bạn chủ động bắt chuyện thay vì chỉ trả lời, và chủ động là thứ tạo ra quan hệ chứ không phải sự chính xác của câu chữ.
Điều người nước ngoài hay hiểu nhầm
Người nước ngoài hay hiểu nhầm ba điều. Một là coi việc không cười là lạnh nhạt, trong khi đó là quy ước về sự chân thành. Hai là coi lời nói thẳng là công kích. Ba là từ chối lời mời ăn để khỏi phiền, trong khi ở Nga việc từ chối lại làm chủ nhà phật lòng. Hiểu được cơ chế đằng sau giúp bạn phản ứng đúng thay vì áp khung văn hoá của mình vào rồi thấy khó chịu.
Sai lầm thường gặp
- Cười xã giao liên tục với người lạ — ở Nga thì điều đó bị coi là giả tạo chứ không phải thân thiện
- Từ chối lời mời ăn uống vì ngại làm phiền — lòng hiếu khách rất quan trọng và từ chối làm chủ nhà phật lòng
- Cho rằng nói đúng ngữ pháp là đủ để giao tiếp tốt
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người Nga ít cười với người lạ?
Vì nụ cười ở Nga mang nghĩa chân thành chứ không phải phép xã giao. Cười với người lạ không có lý do bị coi là giả tạo hoặc kỳ quặc. Khi bạn đã quen ai đó thì họ cười với bạn rất nhiều, và lúc đó nụ cười mang nghĩa thật.
Người Nga có khó thân không?
Khó hơn ở giai đoạn đầu nhưng khi đã thân thì mức độ chân thành và sẵn sàng giúp đỡ rất cao, cao hơn nhiều nền văn hoá coi trọng sự thân thiện bề mặt. Ranh giới giữa người quen và bạn thân ở Nga rõ ràng hơn nhưng khi đã bước qua thì bền.
Người bản xứ có khắt khe với lỗi văn hoá không?
Với người nước ngoài thì thường rộng lượng và họ hiểu bạn không cố ý. Nhưng ấn tượng vẫn hình thành, và vì không ai nói ra nên bạn không có cơ hội sửa nếu không tự tìm hiểu.
Học văn hoá giao tiếp bằng cách nào?
Quan sát nhiều hơn đọc. Chú ý cách người bản xứ nói với nhau trong các bối cảnh khác nhau, và nếu có bạn thân người bản xứ thì hỏi thẳng là cách nhanh nhất.
