Người Việt nhìn bảng chữ Kirin thấy lạ nên tưởng đó là phần khó nhất của tiếng Nga. Thực tế bảng chữ học một tuần là xong. Cái khó thật nằm ở một thứ không nhìn thấy trên mặt chữ: vị trí trọng âm, và nó quyết định cách đọc của cả từ.
- Trọng âm không cố định và không được đánh dấu trong văn bản thường
- Nguyên âm không mang trọng âm bị rút gọn, đọc khác hẳn chữ viết
- Mỗi phụ âm có hai dạng cứng và mềm, khác nhau ở vị trí thân lưỡi
- Sửa theo thứ tự: thứ làm người nghe hiểu sai nghĩa trước, thứ chỉ làm giọng hơi lạ sau
Thứ người Việt vốn đã có sẵn
Người Việt có vài lợi thế ở tiếng Nga. Bảng Kirin có nhiều chữ giống chữ La tinh và đọc gần giống, nên chặng đầu nhẹ hơn tưởng tượng. Tiếng Việt cũng không bật hơi ở p t k, giống tiếng Nga. Và hệ nguyên âm tiếng Việt phong phú nên phần lớn nguyên âm Nga đều tìm được chỗ dựa, trừ một cái. Nhận ra phần mình đã mạnh không phải để tự mãn, mà để khỏi tốn thời gian luyện lại thứ vốn đã đúng. Người học hay dồn công vào chỗ dễ vì luyện chỗ dễ thấy tiến bộ nhanh, trong khi chỗ thật sự cản trở giao tiếp lại bị né.
Chỗ khó thật sự
Chỗ khó gồm ba nhóm. Thứ nhất là trọng âm: nó rơi vào đâu tuỳ từng từ, không có luật, mà lại quyết định các nguyên âm khác đọc thế nào. Thứ hai là cặp phụ âm cứng và mềm, tiếng Việt không có phân biệt này. Thứ ba là nguyên âm ы, không có tương đương và cũng khó mô tả bằng lời. Đây là nhóm đáng dồn sức, vì nó không tự sửa theo thời gian. Người học lâu năm vẫn giữ nguyên lỗi này nếu không có ai chỉ ra, do người bản xứ thường đoán được ý nên không buồn sửa.
Sửa cái nào trước
Học trọng âm trước và học ngay cùng lúc với từ vựng, vì mỗi từ mới phải nhớ kèm vị trí trọng âm chứ không thể bổ sung sau. Rồi tới nguyên âm rút gọn, vốn là hệ quả trực tiếp của trọng âm. Cứng mềm xếp thứ ba, và ы để sau cùng vì nó cần thời gian. Xếp thứ tự như vậy vì mục tiêu đầu tiên của phát âm không phải hay, mà là không bị hiểu nhầm. Giọng còn lơ lớ mà nói ra người ta hiểu đúng thì vẫn dùng được; giọng mượt mà nói một đằng người nghe hiểu một nẻo thì vô ích.
Sai lầm thường gặp
- Học từ mới mà không ghi vị trí trọng âm — nhớ mặt chữ và nghĩa nhưng không nhớ trọng âm thì vẫn đọc sai cả từ
- Đọc đúng như mặt chữ ở mọi nguyên âm — mặt chữ tiếng Nga ghi âm gốc, không ghi âm sau khi rút gọn
- Học phát âm bằng cách đọc mô tả chữ nghĩa mà không nghe — mô tả chỉ giúp hiểu, tai mới quyết định
Câu hỏi thường gặp
Phát âm sai có học tiếp được không?
Học tiếp được, nhưng với tiếng Nga thì trọng âm phải sửa sớm vì nó gắn vào từng từ. Học một trăm từ với trọng âm sai là có một trăm từ phải sửa lại, và sửa trọng âm khó hơn học mới vì phải gỡ thói quen cũ trước.
Bao lâu thì sửa được giọng?
Với nhóm lỗi làm sai nghĩa, vài tuần luyện có ý thức là thấy khác. Với chất giọng tổng thể thì tính bằng tháng và thường không bao giờ giống hệt người bản xứ — điều đó bình thường và không cản trở gì.
Có cần học phiên âm quốc tế IPA không?
Tiếng Nga không cần IPA vì Kirin ghi âm khá sát. Thứ cần thay vào đó là thói quen tra từ điển có đánh dấu trọng âm, và ghi dấu trọng âm vào mọi từ mới trong vở của mình.
Nghe nhiều có tự sửa được phát âm không?
Nghe nhiều giúp tai nhận ra khác biệt, nhưng miệng không tự làm theo. Phải có bước phát ra tiếng và đối chiếu lại, nếu không thì nghe hàng trăm giờ vẫn giữ nguyên giọng cũ.
