Tiếng Nga có bốn nhóm âm mà tiếng Việt không có. Nhóm khó nhất không phải là các âm nghe lạ tai như щ hay ж, mà là một nguyên âm nghe qua tưởng quen: ы.
- Bốn nhóm: ы · phụ âm mềm · щ ж ц · cụm phụ âm dày
- Nguyên âm ы không có tương đương, gần ư tiếng Việt nhưng lưỡi lùi sâu hơn
- Phụ âm mềm phát bằng cách nâng thân lưỡi lên vòm trong khi phát âm chính
- Âm lạ phải tập bằng cảm giác cơ miệng, không tập bằng cách nhớ mặt chữ
Vì sao âm lạ khó tới vậy
Tiếng Việt phân biệt phụ âm bằng vị trí và cách cản hơi, không dùng thêm động tác nâng thân lưỡi. Vì vậy cặp cứng mềm của tiếng Nga rơi vào một trục mà tai người Việt chưa từng dùng. Với ы thì tiếng Việt có ư khá gần, và chính sự gần đó làm người học dừng lại ở mức gần đúng. Bộ máy phát âm của người lớn đã quen đi theo lối mòn của tiếng mẹ đẻ suốt hàng chục năm. Tai cũng vậy: âm nào tiếng Việt không phân biệt thì tai nghe thành một, nên miệng không có lý do gì phải tách ra.
Từng âm và cách tập
Nguyên âm ы tập bằng cách đọc ư tiếng Việt rồi kéo lưỡi lùi về sau và hạ thấp xuống một chút. Phụ âm mềm tập bằng cách phát phụ âm đó trong khi lưỡi đang ở tư thế chuẩn bị đọc i. Nhóm щ ж ц tập từng cái theo mô tả vị trí lưỡi. Cụm phụ âm tập chậm rồi tăng tốc, không chèn nguyên âm vào giữa. Mỗi âm nên tập riêng vài phút chứ đừng tập cả loạt — cơ miệng cần lặp lại đủ nhiều một động tác thì mới nhớ được động tác đó.
Cách tự biết mình đã ra đúng
Với ы, cách kiểm là đọc и rồi ы liền nhau và cảm nhận lưỡi có dời không; nếu lưỡi đứng yên thì đang đọc hai lần cùng một âm. Với cặp cứng mềm, ghi âm đọc cặp từ chỉ khác dấu mềm rồi nhờ người khác đoán mình đọc từ nào. Cách kiểm này quan trọng vì lúc mới tập, cảm giác "nghe cũng giống giống" là không đủ — tai mình đang nghe bằng thói quen tiếng Việt nên rất dễ tự cho qua.
Sai lầm thường gặp
- Đọc ы thành ư tiếng Việt — gần đúng nên rất khó tự phát hiện, nhưng người Nga nghe ra ngay
- Đọc ц thành hai âm t và s tách rời — đây là một âm duy nhất, phát liền trong một hơi
- Tập âm lạ trong khi đọc cả câu dài — âm chưa vững thì câu dài chỉ củng cố lại lỗi cũ
Câu hỏi thường gặp
Không phát âm được âm đó thì sao?
Với tiếng Nga thì ы là âm người học mất nhiều thời gian nhất, và cách hiệu quả là tập nó trong cặp đối chiếu với и chứ không tập riêng. Cặp đối chiếu buộc lưỡi phải dời, còn tập riêng thì rất dễ đọc thành ư tiếng Việt mà không biết.
Tập bao lâu mỗi ngày là đủ?
Năm tới mười phút mỗi ngày, tập trung vào một hai âm, hiệu quả hơn hẳn một buổi dài mỗi tuần. Cơ miệng học bằng lặp lại đều đặn giống như tập thể dục, không học bằng dồn sức.
Có cần gương hay ứng dụng ghi âm không?
Gương giúp thấy hình miệng, ghi âm giúp nghe lại chính mình bằng tai người ngoài. Nghe bản ghi của mình thường gây sốc nhẹ ở lần đầu, nhưng đó chính là thứ người đối diện đang nghe.
Người bản xứ có khó chịu khi mình phát âm sai không?
Phần lớn không, họ quen đoán ý người nước ngoài. Vấn đề là chính sự dễ dãi đó khiến lỗi không bao giờ được chỉ ra, nên phải tự tìm cách đối chiếu thay vì chờ ai sửa giúp.
