Ba thì nhưng hai thể: chỗ khó thật của động từ tiếng Nga

Tiếng Nga chỉ có ba thì, ít hơn tiếng Pháp hay tiếng Anh nhiều. Nhưng đừng mừng sớm: mỗi động từ tồn tại ở hai thể, và việc chọn thể nào còn khó hơn việc chọn thì. Đây là chỗ người học tiếng Nga vấp lâu nhất.

Hệ thống hoạt động thế nào

Thể chưa hoàn thành dùng cho hành động đang diễn ra, lặp lại, hoặc chỉ nêu sự việc mà không quan tâm kết quả. Thể hoàn thành dùng cho hành động đã hoàn tất có kết quả, hoặc sẽ hoàn tất. Điều lạ là thể hoàn thành không có thì hiện tại, vì một việc đã hoàn tất thì không thể đang diễn ra. Hiểu nguyên tắc chung giúp khỏi phải nhớ từng trường hợp, vì phần lớn đều theo quy luật và chỉ một nhóm nhỏ là ngoại lệ.

Vì sao người Việt hay bỏ sót

Người Việt bỏ sót vì tiếng Việt không mã hoá sự hoàn tất vào động từ mà dùng từ riêng như đã, rồi, xong. Khi sang tiếng Nga, người học tìm cách dịch những từ đó và không thấy tương ứng, rồi bỏ luôn phần chọn thể, dùng một thể cho mọi câu. Tiếng Việt diễn đạt thời gian bằng từ riêng và có thể lược đi khi ngữ cảnh đã rõ, nên người Việt không có phản xạ đánh dấu thời gian trong chính động từ.

Cách luyện

Cách luyện duy nhất hiệu quả là kể chuyện. Kể lại một ngày của bạn, và ở mỗi câu tự hỏi việc đó đã xong hẳn hay chỉ đang diễn ra. Học bảng cặp thể như học từ vựng thì bạn nhớ được cặp nhưng vẫn không biết chọn cái nào khi nói. Kể chuyện là bài tập tốt nhất cho phần này vì nó buộc bạn chọn ở mỗi câu, và làm đủ nhiều lần thì việc chọn thành tự động.

Sai lầm thường gặp

• Dùng một thể cho mọi câu để cho an toàn — câu vẫn đúng ngữ pháp nhưng mang nghĩa khác ý bạn định nói
• Học bảng chia rồi tưởng là xong — biết bảng và chọn kịp khi nói là hai chuyện khác nhau
• Chỉ dùng một dạng cho mọi tình huống để cho an toàn

Câu hỏi thường gặp